Een praktijkvisie op burn-out “wat denken de experten?”

In totaal werden 39 diepte-interviews afgenomen. In de literatuur wordt burn-out opgevat als een syndroom van drie samenhangende verschijnselen: uitputting, cynisme en verminderde persoonlijke bekwaamheid (Maslach, Schaufeli & Leiter, 2001). Deze visie wordt slechts gedeeltelijk teruggevonden in de interviews. De traditionele kijk op burn-out wordt door experten aangevuld met enkele nieuwe aspecten.

Zo verkrijgen we vier kernsymptomen:

  1. Uitputting
  2. Cognitief controleverlies
  3. Emotioneel controleverlies
  4. Mentale distantie

Daarnaast zijn er drie types bijkomende symptomen:

  1. Depressieve klachten
  2. Gedragsmatige spanningsklachten
  3. Psychosomatische spanningsklachten

Uitputting is het meest opvallende symptoom van burn-out en is bovendien een noodzakelijke, maar niet voldoende voorwaarde, om van burn-out te kunnen spreken. Samen met mentale distantie, emotioneel en cognitief controleverlies vormt dit symptoom de essentie van burn-out.

Kernsymptomen

Onder uitputting wordt een ernstig verlies aan energie verstaan dat resulteert in zowel fysieke (‘je lichaam is moe’) als psychologische (‘je op en leeg voelen’) vermoeidheid / uitputting. Zo ontbreekt het patiënten aan energie om een nieuwe werkdag te starten, voelen ze zich snel vermoeid (ook al spenderen ze slechts een klein beetje energie aan een activiteit) en hebben ze geen energie meer aan het einde van een werkdag, wat het hen onmogelijk maakt zicht te herstellen of te ontspannen.

Cognitief controleverlies verwijst naar geheugenproblemen, aandachts- en concentratiestoornissen en prestatieproblemen (bijvoorbeeld trager werken of fouten maken) omwille van een verstoring in je cognitief functioneren. Zo halen de experten aan dat patiënten het moeilijk vinden om helder na te denken en nieuwe dingen te leren, zijn ze vaak vergeetachtig en mentaal afwezig, of vinden ze het moeilijk om beslissingen te nemen of zich bepaalde zaken te herinneren.

Kenmerkend voor emotioneel controleverlies zijn heftige emotionele reacties (zoals woede of huilbuien) waarover men geen controle heeft. Dit gaat vaak gepaard met een lage tolerantiegrens (geen geduld meer hebben). De patiënten zijn vaak gefrustreerd en geïrriteerd, reageren te sterk emotioneel en voelen zich overstuur, zonder echt te weten waarom.

Mentale distantie verwijst naar het mentaal afstand nemen van het werk. In de meeste gevallen ervaart men bij een burn-out een sterke weerstand tegen het werk en trek men zich (mentaal of fysiek) uit het werk terug. Patiënten nemen vaak een onverschillige en cynische attitude aan, functioneren grotendeels op automatische piloot, vertonen minder enthousiasme en interesse in het werk, staan afkerig ten aanzien van hun werk en vermijden persoonlijke contacten met bijvoorbeeld collega’s.

Bijkomende symptomen

Deze symptomen zijn niet typisch voor burn-out, maar eerder een gevolg van de opeenstapeling van stress die veroorzaakt wordt door de kernsymptomen. Bovendien zijn het vaak de eerste redenen om hulp te zoeken.

Depressieve klachten verwijzen naar een somberdere stemming of schuldgevoelens. Zo voelen patiënten zich vaak betekenisloos, hebben ze schuldgevoelens, twijfelen ze aan de zin van hun levenof vinden ze het moeilijk om plezier te ervaren. Dit is wellicht de reden waarom burn-out en depressie vaak verward worden.

Gedragsmatige spanningsklachten zijn onder meer slaapproblemen.

Psychosomatische spanningsklachten tenslotte verwijzen naar allerlei hart-, ademhalings-, maag-, darm-, of pijnklachten of een algemeen gevoel van malaise.

(Desart, Schaufeli, & De Witte, 2017)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.